άναρχη παραγωγή και συνείδηση μιας δυναμικής αειφορίας
του Γεωργίου Κόνδη
Η ημερίδα της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού….
Σε ένα επιβαρυμένο φυσικό περιβάλλον από χωματερές, μολυσμένο υδροφόρο ορίζοντα, καλλιέργειες που δημιουργούν προβληματισμό και βιοτεχνικές δραστηριότητες που μολύνουν χωρίς όρια, υπάρχει ακόμα περιθώριο για μια αλλαγή νοοτροπίας σχετικά με τη διαχείριση των τόπων όπου βιώνουμε; Υπάρχει ακόμα περιθώριο να σκεφτούμε πως η καταστροφή μπορεί να γίνει μη αναστρέψιμη και να συνειδητοποιήσουμε πως υπάρχουν άλλοι τρόποι για να ζήσουμε χωρίς να υποθηκεύουμε το μέλλον των κοινωνιών μας;
Παράλληλα, σε μια περιοχή με την ιστορία και τον πολιτισμό της Αργολίδας, όπου ακόμα και οι παραγωγικές δραστηριότητες έχουν τη δική τους ιστορία , είναι ανεκτός ο σφαγιασμός του ιστορικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος από συμπεριφορές που αδικούν βάναυσα το παρελθόν αυτού του τόπου και δημιουργούν προϋποθέσεις βαρβαρότητας για το παρόν και το μέλλον. Άραγε ποια ηθική και ποια οικονομική ακόμα αρχή μας επιτρέπει την αλόγιστη καταπάτηση βασικών κανόνων πολιτισμένης διαβίωσης κάτι που θέτει εκ νέου την άμεση σχέση με τον περιβάλλοντα κόσμο; Σε ποια δικαιώματα στηρίζεται η άναρχη παραγωγική δραστηριότητά μας, η άναρχη αποδοχή των κρατούντων να καλύπτουν με μεσοβέζικες λύσεις τα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα της περιοχής τους, η άναρχη αδιαφορία των «μορφωμένων» να παίξουν το ρόλο του διαφωτιστή και καθοδηγητή και να βοηθήσουν στη διαμόρφωση συνείδησης και νέων αξιών στους συμπολίτες τους;
Πολλά τέτοια ερωτήματα τέθηκαν στην παρουσίαση-ημερίδα της «Ευάλωτης Γης», δηλαδή της έκδοσης με την οποία η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού προσπαθεί να κινητοποιήσει ενέργειες, σκέψεις και συνειδήσεις σχετικά με τη διάσωση του περιβάλλοντος, με την αειφορία και γενικότερα με τη σχέση που πρέπει να διαμορφώσουμε στην καθημερινότητά μας με τον φυσικό κόσμο αφού από αυτόν αντλούμε την ύπαρξή μας. Η ΕΕΠΠ έχει πάνω από τριάντα χρόνια ζωής και δραστηριοποιείται, μαζί με τις υπόλοιπες περιβαλλοντικές οργανώσεις, για τη διάσωση του φυσικού περιβάλλοντος και της πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Αρχίζοντας από αυτήν και παρουσιάζοντας τους ομιλητές, ο Νικόλας Ταρατόρης θυμήθηκε τις εγκληματικές παρεμβάσεις της στρατιωτικής χούντας (π.χ κατεδάφιση του ναού του Σωτήρος στα Χανιά), για να αναρωτηθεί σχετικά με το τι είναι τελικά πολιτισμός και πως οι κοινωνικές ομάδες αλλά και εκείνες που είναι κυρίαρχες τον διαμορφώνουν και παράλληλα διαμορφώνουν συμπεριφορές και συνειδήσεις που μπορεί να είναι δημιουργικές αλλά μπορεί να είναι και καταστροφικές.
Ο εκπρόσωπος της ΕΕΠΠ κ. Δημήτριος Καλαϊτζίδης αναφέρθηκε στα τεράστια περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πλανήτης αλλά και η χώρα μας λέγοντας δηκτικά : «Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει αλλά ας κάνουμε μια προσπάθεια ακόμα». Με μια πλούσια όσο και απλή πληροφόρηση, ο κ.Καλαϊτζίδης περιέγραψε τα μεγάλα περιβαλλοντικά αδιέξοδα του σημερινού κόσμου επιμένοντας στο γεγονός πως το 20% του πληθυσμού καταναλώνει το 80% των πόρων και δίνοντας το μέγεθος της αναντιστοιχίας μεταξύ λόγων και έργων των πλούσιων χωρών της Δύσης υπογράμμισε την αναπαραγωγή των αδιεξόδων όπως εκείνα που πρόσφατα διαπιστώσαμε στη Σύνοδο της Κοπεγχάγης. Όμως η λύση στο πρόβλημα δεν είναι να συνεχίσουμε ακάθεκτοι την κατασπατάληση των φυσικών πόρων, είναι η άμεση και συνειδητή αλλαγή νοοτροπίας σχετικά με τους τρόπους που παράγουμε, που καταναλώνουμε και που ζούμε. «Είναι ζητήματα δύσκολα» σημείωσε ο κ.Καλαϊτζίδης, «θα χάσουμε αρκετές από τις καταναλωτικές μας δυνατότητες και θα πρέπει να αλλάξουμε ριζικά τις καταναλωτικές μας συνήθειες για να κερδίσουμε το μέλλον των επόμενων γενεών».
Ο δεύτερος ομιλητής Β.Δωροβίνης εστίασε περισσότερο στα προβλήματα που δημιουργούνται στο Άργος και την ευρύτερη περιοχή ιδιαίτερα με την προστασία της πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Αναφέρθηκε στο παράδειγμα της διάσωσης της «Παναγίας Κατακεκρυμμένης» αλλά και σε πολλά άλλα παραδείγματα όπως οι οικίες των αγωνιστών του ’21, η προβληματική διατήρηση του «Βάλτου» με τη μοναδική βιοποικιλότητα για την περιοχή. Τα σημαντικά προβλήματα που ανακύπτουν από την «ακατάσχετη φλυαρία» περί Αναβάλου, από το γεγονός ότι δεν προωθούνται οι μελέτες για τους υδροβιοτόπους και ακόμα από τη στοιχειωμένη ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων στο Άργος, αποτέλεσαν μερικά από τα θέματα που παρουσίασε ο Β.Δωροβίνης. Έμφαση έδωσε στη διαχείριση των απορριμμάτων τονίζοντας χαρακτηριστικά πως από τον πρώτο σκουπιδότοπο (υποτίθεται ΧΥΤΑ) στα Λευκάκια, στο όργιο των σημερινών δεματοποιητών, η οικολογική παραμόρφωση στην Αργολίδα αποτελεί δυστυχώς τον κανόνα.
…. και η γιορτή του Πορτοκαλιού στο Άργος.
Η οικολογική παραμόρφωση δεν αφορά μόνο το απέραντο σκουπιδαριό στο οποίο μετατρέπουμε τους χώρους που ζούμε, αλλά και τις περιοχές στις οποίες οι επαγγελματικές δραστηριότητες ασκούνται χωρίς κάποιο πρότερο προγραμματισμό και, κυρίως, χωρίς την αναζήτηση τρόπων διαχείρισης που να συνδυάζουν ή να προσπαθούν να συνδυάσουν αρμονικά περιβαλλοντικούς πόρους και οικονομικές δραστηριότητες. Η γιορτή του πορτοκαλιού στο Άργος αποτέλεσε μια καλή ευκαιρία για την αναζήτηση της τροχιάς (οικονομικής και κοινωνικής) των τοπικών κοινωνιών σε σχέση με την μονοκαλλιέργεια των εσπεριδοειδών και την ανάδειξη των μεγάλων ζητημάτων που προκύπτουν σήμερα από την σταδιακή μείωση της σημασίας του προϊόντος, αλλά και τα τεράστια περιβαλλοντικά προβλήματα που προκύπτουν από την εντατική παραγωγή. Φοβάμαι πως χάθηκε μια καλή ευκαιρία να κινητοποιηθούν οι πολίτες και να σκεφτούν πάνω στα προβλήματα που εμφανίζει σήμερα η παραγωγή εσπεριδοειδών, στις σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές προεκτάσεις των προβλημάτων αυτών, αλλά και στους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να απαντήσουμε στα νέα δεδομένα.
Οι δυο πολύ καλές στιγμές του τριημέρου, δηλαδή η προβολή του ντοκιμαντέρ του Γιώργου Χρ. Ζέρβα «Ο χρυσός της Αργολίδας : αγάπη και πόνος για το πορτοκάλι» και η εξαιρετική ομιλία του κ.Γιάννη Δημάκη που για πρώτη φορά έθεσε με συγκεκριμένο τρόπο ερωτήματα για το μέλλον, δεν μπόρεσαν να προκαλέσουν ένα ζωηρό δημόσιο διάλογο για το χτες, το σήμερα και το αύριο μιας σημαντικής παραγωγικής δραστηριότητας. Ίσως κρατώντας τα ερωτήματα που τέθηκαν και ακόμα, τα σημεία που εθίγησαν χωρίς να απαιτηθούν λεπτομέρειες, να αποτελέσουν μια πρώτη πηγή αντιδράσεων και το έναυσμα ενός ουσιαστικού δημόσιου διαλόγου. Στο ντοκυμαντέρ του κ. Γ.Ζέρβα ο συναισθηματισμός διαδέχεται την καταγραφή και η το προσωπικό βίωμα μετατρέπεται σε ιστορία. Η αποτύπωση του βιωματικού που οργανώνεται και οργανώνει ταυτόχρονα μια επαγγελματική / παραγωγική δραστηριότητα γίνεται με τρόπο που να καθορίζει λεπτομερώς την τροχιά των τοπικών κοινωνιών και την ταυτόχρονη εξέλιξή της με την εξέλιξη του πορτοκαλιού και της παραγωγής του.
Ο κ. Γιάννης Δημάκης στην παρουσίαση που έκανε έδωσε μια πυκνή και περιεκτική εικόνα τόσο της παραγωγικής εξέλιξης, όσο και των επιπτώσεών της στην οικονομία και την εξέλιξη των επαγγελμάτων για να καθορίσει κεφαλαιώδη ερωτήματα για το μέλλον. Από την καλλιέργεια λαχανικών στην παραγωγή εσπεριδοειδών μια σειρά από ανατροπές αλλάζουν ριζικά το αργολικό κοινωνικό και οικονομικό πεδίο. Νέα επαγγέλματα (γεωπόνοι, γεωτρυπανιστές, μηχανήματα, συσκευαστήρια, κλπ) αρχίζουν να οργανώνονται και οι νέες καλλιέργειες αποκτούν έκταση και ένταση παραγωγής που αλλάζουν ριζικά – δυστυχώς σήμερα γνωρίζουμε και τις σοβαρότατες περιβαλλοντικές συνέπειες – το τοπίο και τη σχέση των κατοίκων με το άμεσο περιβάλλον τους. Ο ομιλητής δεν θα μπορούσε στα πλαίσια αυτής της ομιλίας να επεκταθεί στις ιδιαιτερότητες της ριζικής αλλαγής που διαπιστώνει. Είναι όμως σαφέστατες οι αναφορές όπως και σαφέστατα τα ερωτήματα που τίθενται.
Έτσι, για παράδειγμα, η αναφορά στην τεχνική υποστήριξη που περνά από τους γεωπόνους της Αγροτικής Τράπεζας σε ιδιώτες γεωπόνους που «αναλαμβάνουν την υποστήριξη των παραγωγών, στην προσπάθειά τους για βελτίωση της ποιότητας και αύξηση των αποδόσεων», θέτει και μια σειρά άλλα ζητήματα σχετικά με τη χρήση λιπασμάτων και την έντασή της ώστε να αυξηθούν οι αποδόσεις καθώς και τα περιβαλλοντικά προβλήματα που προκύπτουν από τις εντατικές καλλιέργειες ιδιαίτερα στον υδροφόρο ορίζοντα. Σήμερα η κατάσταση είναι καταστροφική και επηρεάζει άμεσα τις τοπικές κοινωνίες άρα και τους καλλιεργητές.
Είναι πραγματικά θετικό να βλέπεις οργανωμένους συλλόγους και επαγγελματικές ενώσεις όπως οι Γεωπόνοι, να συμπαρίστανται στον αγώνα των αγροτών κατά τις πρόσφατες αγροτικές κινητοποιήσεις. Πόσο συγκινητική αλλά και απολύτως θετική θα ήταν η ανάληψη μιας εκστρατείας πληροφόρησης των αγροτών από τις ενώσεις γεωπόνων για τη μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων, για την αναγκαιότητα αλλαγής καλλιεργητικών νοοτροπιών και για την μετάδοση τεχνογνωσίας σχετικά με αυτές!
Είναι λοιπόν καιρός – αυτό θα πρέπει να είναι το μήνυμα που εξέπεμψε η τριήμερη εορτή του πορτοκαλιού – να τεθούν επί τάπητος τα ζητήματα που προκύπτουν συνολικά στις κοινωνίες μας από τις οικονομικές μας δραστηριότητες και επηρεάζουν άμεσα τις κοινωνικές και πολιτισμικές μας λειτουργίες. Δεν υπάρχει θέμα, ζήτημα ή πρόβλημα που να μην επηρεάζει άλλα θέματα και ζητήματα. Όλα είναι αλληλένδετα! Δεν απειλείται τόσο η ζωή μας όσο η ζωή των παιδιών μας. και όσο καθυστερούμε να συζητήσουμε και να λάβουμε σοβαρές αποφάσεις σχετικά με το μέλλον τους, οι μεν πορτοκαλιές θα βγάζουν ίσως πορτοκάλια, θα μας είναι όμως αδύνατο να τα γευτούμε.
Πάντως τα εδέσματα που χάρηκε το ευρύ κοινό, αποτέλεσαν μια ευχάριστη έκπληξη και έδωσαν μια χαρούμενη νότα στη γιορτή. Πολλές συζητήσεις έγιναν στα περίπτερα που είχαν διαμορφωθεί και πολλές ερωτήσεις σχετικά με την παραγωγή των εδεσμάτων τόνισαν το ενδιαφέρον των επισκεπτών για τα παραγόμενα προϊόντα. Μένοντας με αυτή τη γλυκιά γεύση, ας ευχηθούμε και ας πιστέψουμε πως ένας άλλος καλύτερος κόσμος είναι εφικτός στο Άργος, στην Αργολίδα και στον κόσμο.
