η άλλη πρόταση

Συζητάμε για το περιβάλλον, τον πολιτισμό, την τοπική αυτοδιοίκηση, για την πόλη που ζούμε

“Ιστορία του Ναυπλίου” του Θεοδοσίου Σπ. Δημόπουλου

του Βασίλη Κ. Δωροβίνη

Από τη εφημερίδα ΤΑ ΑΡΓΟΛΙΚΑ 3/3/2012

 

Κυκλοφόρησε προ ημερών στην Αθήνα, από τον εκδότη “SPEG” και με την ένδειξη ότι πρόκειται για έκδοση του Δήμου Ναυπλιέων, η “Ιστορία του Ναυπλίου” του Ναυπλιέα Ιστοριοδίφη Θ. Δημόπουλου, η οποία ως έτος έκδοσης φέρει το 2010. Την επιμέλεια της έκδοσης είχε ο Γιώργος Ρούβαλης, άλλος Ναυπλιέας και λάτρης του Ναυπλίου, όπως ο Δημόπουλος (1898-1959). Η “Iστορία” είναι σε δύο τόμους και αναφέρεται στην περίοδο από τους μυθικούς χρόνους μέχρι το 1948.

Η έκδοση αναμενόταν εδώ και πολλά χρόνια, φαίνεται δε ότι κατέληξε μετά από δυσκολίες, διαφωνίες και αντιρρήσεις, με βάση το δακτυλογράφο που ο Δημόπουλος είχε κληροδοτήσει στην οικογένειά του. Μοίρα κοινή, θα έλεγα, με τη δεύτερη γραφή της “Nαυπλίας” του Λαμπρυνίδη: και οι δύο συγγραφείς άφησαν χειρόγραφο, ο Λαμπρυνίδης, και δακτυλόγραφο, ο Δημόπουλος χωρίς να προλάβουν να δουν τα έργα τους τυπωμένα. Αλλά ήταν ο Λαμπρυνίδης να έχει τη μεγάλη ατυχία και επί 97 χρόνια η επεξεργασμένη δεύτερη γραφή της “Ναυπλίας” να μη μπορεί να βρει τον δρόμο του τυπογραφείου. Και από το 1949, οπότε τα χειρόγραφά του δωρήθηκαν στο σύλλογο Ναυπλιέων “O Παλαμήδης”, να ανατυπώνεται η πρώτη γραφή-έκδοση του 1896, νόμιμα αλλά και “πειρατικά”, και τα χειρόγραφα να παραμένουν ανέκδοτα, αν και ειδική ιστορικός προσφέρεται να τα επιμεληθεί, με βιογραφία, εργογραφία, σημειώσεις κλπ. (βλ. και σχετικά άρθρα μου, στην “Αργολίδα”, της 29-2-2000 και στα “Νέα της Αργολίδας”, της 19-9-2008).

Οι δύο τόμοι της “Ιστορίας” του Δημόπουλου περιλαμβάνουν 1293 σελίδες και καθένας τιμάται 14,38 ευρώ, τιμή πολύ χαμηλή για τέτοιον όγκο. Ο Γ. Ρούβαλης δικαιώθηκε στην επιμονή του ετών να προχωρήσει η έκδοση και έτσι έχουμε στα χέρια μας ένα πλήθος πληροφοριών, ιδίως για τους μεσαιωνικούς και νεότερους χρόνους του Ναυπλίου. Το μεγάλο μειονέκτημα της έκδοσης είναι η παντελής έλλειψη ευρετηρίου, πράγμα που το καθιστά δύσχρηστο. Ο Δήμος Ναυπλιέων όφειλε να αναθέσει τη σύνταξή του σε έμπειρο άτομο, που θα μπορούσε άλλωστε να προβεί και στην τελική διόρθωση των προτελευταίων τυπογραφικών δοκιμίων του όλου κειμένου, πράγμα που όπως φαίνεται δεν έγινε.

Το έργο είναι έργο ιστοριοδιφίας προπολεμικής γραφής, αφού πουθενά δεν υπάρχουν παραπομπές στις πηγές που χρησιμοποίησε ο Δημόπουλος. Διάσπαρτα, βέβαια, αναφέρονται μέσα στο κείμενο κάποιες από αυτές και στο τέλος του Β’ τόμου ένας κατάλογος ναυπλιακών εφημερίδων, δώδεκα τον αριθμό, που ο Δημόπουλος είχε χρησιμοποιήσει στη συγγραφή του, όπως και η μνεία ορισμένων αθηναϊκών εφημερίδων και περιοδικών.

Η γραφή του Δημόπουλου θυμίζει σε πολλά εκείνη του Τάσου Τσακόπουλου: γραφή θεματική χρονολογικά, αλλά με πάρα πολλές παρεκβάσεις και αναφορές, σε πρόσωπα, σε πράγματα και σε γεγονότα. Γι’ αυτό και η έλλειψη ευρετηρίου γίνεται πολλαπλά αισθητότερη και λιγότερο συγχωρητέα στις μέρες μας. Κατά τούτο, λοιπόν, διαφέρει και από τη συγγραφή του Λαμπρυνίδη ο οποίος, αν και παραλείπει συγκεκριμένες αναφορές σε πηγές, προχωρεί σε αξιολογήσεις και σε κρίσεις, στις οποίες ένας απλός ιστοριοδίφης ή δεν προβαίνει ή, αντίθετα τις διατυπώνει αλλά συνήθως με βάση τις προσωπικές του συμπάθειες ή αντιπάθειες, δίχως αποστασιοποίηση και συχνά δίχως διασταυρώσεις. Ο ιστοριοδίφης κάνει κυρίως καταγραφές, οι οποίες βεβαίως γίνονται χρησιμότατες ιδίως ως προς άγνωστα από άλλες πηγές στοιχεία, ή για διασταύρωσή τους. Κατά τούτο είναι πολύ χρήσιμη και η ιστορία του Δημόπουλου.

Προσεγγίζοντας τα βιογραφικά του Δημόπουλου, όπως τα διατυπώνει στη σύντομη εισαγωγή του ο Ρούβαλης, διαπιστώνουμε πως ενισχύεται ένα παράδοξο που χαρακτηρίζει όσους καταπιάστηκαν με ιστορικά έργα για το Αργος και το Ναύπλιο. Ο Λαμπρυνίδης ήταν αργειακής καταγωγής από τον πατέρα του, γεννήθηκε στο Ναύπλιο, αλλά τα περισσότερα χρόνια της ζωής του τα πέρασε στην Αθήνα, όπου και σταδιοδρόμησε. Ο Κοφινιώτης καταγόταν από το Κοφίνι, νυμφεύθηκε Αργίτισα και εγκαταστάθηκε τελικά στην Αθήνα, όπου συνέγραψε την “Iστορία του Άργους”. Ανάλογα ισχύουν και για τον Ιω. Ζεγκίνη.

Οι Βαρδουνιώτης και Τσακόπουλος ήταν, από τον πατέρα τους, αρκαδικής καταγωγής, αλλά κατάληξαν και σταδιοδρόμησαν στο Άργος, όπου και συνέγραψαν τα άρθρα και τις μελέτες τους. Αντιστρόφως, ο Κώστας Ολύμπιος είχε γεννηθεί στο Ναύπλιο και σταδιοδρόμησε στο Άργος, όπου και συνέγραψε τα άρθρα του. Κι αν πάμε παραπέρα, ο Στέφανος Δάφνης ήταν αργίτης, έμενε αρχικά στο Ναύπλιο και τελικά εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, ο Σπ. Παναγιωτόπουλος γεννήθηκε στο Αργος και πολύ νωρίς εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, ο Γ. Λογοθέτης ήταν Σπετσιώτης και εγκαταστάθηκε στο Άργος.

Βλέπουμε ότι ο στενός τοπικισμός και το πνεύμα που τον διέπει δεν έχουν να κάνουν τίποτε απολύτως με την προτίμηση και την ενασχόληση ανθρώπων των γραμμάτων με το κύριο τοπικό αντικείμενό τους. Αντίθετα παρατηρούμε μία “κινητικότητα”, που φτάνει μέχρι τις μέρες μας, όπως στις περιπτώσεις του Άγγελου Τερζάκη και του ποιητή Ν. Καρούζου. Στους διάφορους τόπους τελικά αναφέρονται και “ανήκουν” τα έργα και όχι τα πρόσωπα, πράγμα που δεν σημαίνει βέβαια ότι τα τελευταία δεν πρέπει να τιμώνται, μαζί με το έργο τους.

Και μία τελική διαπίστωση. Η ιστορία πόλεων και τόπων θα πρέπει να πάψει, πλέον, να κατατάσσεται στη λεγόμενη “μικροϊστορία”. Οι μέχρι σήμερα τέτοιες ιστορίες στην Ελλάδα, για το Άργος, το Ναύπλιο, την Πάτρα, τη Σπάρτη, τη Σαντορίνη κ.π.ά. δείχνουν καταρχήν τα ανυπέρβλητα όρια των συγγραφών από ένα και μόνο πρόσωπο και την ανάγκη να συγκροτηθούν, πιά, τοπικά αρχεία και να συλλεγεί ακόμα και σήμερα πρωτογενές υλικό. Πιστεύω ότι με βάση αυτά και, βεβαίως, με μείζονες συνθέσεις (επιτέλους και στην Ελλάδα!..) των πορισμάτων αρχαιολογικών ανασκαφών και ερευνών – ευτυχώς δεν λείπουν στις μέρες μας-, το μέλλον ανήκει στην πολυπρόσωπη, κατά τομείς, συγγραφή ιστοριών πόλεων και τόπων. Πρόκειται για κατά κυριολεξία ιστορία. Ούτε για “μικροϊστορία”, ούτε για “μεγαϊστορία”. Και βεβαίως μία ιστορία αυτού του είδους θα εμπλουτίσει αφάνταστα συνολικότερες ιστορίες, εθνικές αλλά και ευρύτερες.

Advertisements

No comments yet»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: